Thế giới ngày nay đang nói nhiều về tình trạng khủng hoảng tiền tệ,
khủng hoảng kinh tế, khủng hoảng đạo đức và nghiêm trọng hơn là khủng
hoảng môi trường. Những cơn mưa acid, hiệu ứng nhà kính, lũ lụt liên
miên, đất canh tác dần dần bị sa mạc hóa và tầng ozone bảo vệ bầu khí
quyển hầu như mất tác dụng là những mối hiểm họa đang đe dọa sự sinh tồn
của quả đất và con người. Một trong những nguyên nhân chủ yếu gây nên
hiểm họa này là việc khai phá rừng và tận dụng quá mức nguồn tài nguyên
thiên nhiên của nó.
Rừng là nơi cộng trú của
nhiều loài động, thực vật khác nhau. Các loài
động vật thường sống hài hòa và phụ thuộc vào thiên nhiên theo chu
trình sinh thái. Giống như động vật, loài người cũng tùy thuộc vào môi
trường sống và trở thành một yếu tố môi trường đối với những thành viên
khác trong một hệ thống cân bằng sinh thái.
Vào thời tiền sử,
loài người sống cộng sinh và hòa hợp với thiên nhiên. Họ cư trú trong
rừng, hang động và những nơi có nguồn nước tự nhiên. Thiên nhiên cung
cấp cho họ những nhu cầ赠cần thiết về thức ăn, chỗ ở, y phục và thuốc
men. Hầu hết những dụng cụ của họ đều làm bằng đá và gỗ rất thô sơ. Họ
không có máy móc và thiết bị hiện đại để tiện nghi cuộc sống như chúng
ta ngày nay, nên rừng vẫn còn giữ được trạng thái nguyên sinh. Dần dần
con người khám phá ra lửa và biết sử dụng đồ kim khí. Họ bắt đầu chăn
nuôi gia súc, trồng trọt hoa mầu, xây dựng nhà cửa và sống tụ tập thành
những cộng đồng nho nhỏ. Khi nền văn minh thiết lập, con người biết tận
dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên chế tạo ra nhiều vật dụng để đáp ứng
và phục vụ cho đời sống mới. Cuộc sống văn minh bao nhiêu, nhu cầu tiện
nghi đòi hỏi càng nhiều, khoa học kỹ thuật phát triển càng nhanh, thì
các nguồn tài nguyên thiên nhiên bị tận dụng và khai thác cho đến cạn
kiệt.
Trong lịch sử nhân loại, chưa bao giờ con người thành công
rực rỡ trong việc chinh phục thiên nhiên, nhưng cũng chưa bao giờ con
người gánh chịu nhiều thiên tai, hiểm họa như ngày nay, bằng chứng là
gần đây nhứt, tại miền Nam Việt Nam , thiên tai lũ lụt đã gây vô lượng,
vô sốthiệt hại về người và của cải. Đây là một tiến trình xảy ra tương
ứng theo lý duyên khởi của Phật giáo phù hợp với khoa học tự nhiên về
môi trường sinh thái. Vì ở vùng Tây Tạng, tình trạng rừng không được
bảo vệ một cách kỷ lưởng và triệt để nên lượng nước băng mặc tình chảy
xuống đồng bằng một cách trọn vẹn. Chính vì vậy mà các nước phụ cận, lệ
thuộc vào khu vực dãy Hi-mã-lạp Sơn như Việt Nam, Lào , Campuchia v.v.
. . đã bị ảnh hưởng lũ lũt trầm trọng. Thiên nhiên, đặc biệt là rừng
cung cấp cho con người nhiều nguồn sống cần thiết, nhưng khi bị tận
dụng quá mức, rừng mất khả năng phục hồi đưa đến tình trạng mất cân
bằng sinh thái, và tạo nên những thảm họa không lường được!.
Theo
tài liệu nghiên cứu của các nhà sinh thái, ngoài khả năng tự phục hồi
và tái tạo, rừng còn có chức năng điều hòa khí hậu, làm màu mỡ đất đai,
ngăn ngừa lũ lụt, lưu giữ và cung cấp những lượng nước cần thiết cho
mọi loài. Cây xanh qua quá trình quang hợp trao đổi diệp lục tố, nhã ra
những lượng oxy cần thiết, tẩy sạch khí độc carbon và thường thoát ra
hơi nước làm cho bầu không khi tươi mát trong lành. Những khu đất rộng
lớn ít cây xanh bao phủ thường là những môi trường sống khô cằn không
lành mạnh. Do đó, bảo vệ rừng và trồng nhiều cây xanh là vấn đề cần
thiết nhất, để giữ môi trường trong sạch và cân bằng sinh thái. Nếu
rừng bị khai phá quá mức, sẽ đưa đến những hậu quả tai hại như đất đai
bị xói mòn, lũ lụt và hạn hán thường xuyên xảy ra. Một khi rừng được
bảo vệ, nó trở thành nguồn tài nguyên thiên nhiên thiết yếu cho chúng
hữu tình, có khả năng ngăn chặn những cơn gió lốc thổi mạnh, và làm dịu
bớt khí hậu nóng, hay lạnh. Khi mùa mưa đến, những giọt mưa đầu tiên
thường rơi trên những tán lá, rồi mới chảy xuống mặt đất, ngấm dần qua
lớp lá mới rơi, đến lớp rác rưỡi mục nát, lớp đất mùn và thấm sâu xuống
lòng đất tạo thành những mạch nước ngầm. Trái lại ở những vùng rừng bị
đốn phá trơ trọi, nước mưa rơi thẳng vào mặt đất tạo thành những dòng
chảy xiết, cuốn phăng tất cả những lớp đất mùn màu mỡ được hình thành
cả hàng trăm năm. Những dòng chảy xiết này tạo thành lũ lụt phá hủy đời
sống và mùa màng ở những khu vực hạ lưu. Dòng nước chảy mạnh còn gây ra
nạn sụt lỡ đất đai và những tai họa khác ở bất cứ nơi nào nó chảy qua.
Hơn thế nữa, khi tất cả nước mưa đều trôi theo dòng lũ, mặt đất mất đi
tính đàn hồi, khô cằn nhanh chóng sau cơn mưa, và nạn hạn hán tất yếu
sẽ xảy ra đúng theo lý duyên sanh của Phật giáo: "cái này có頴hì cái kia
có; cái này sanh, thì cái kia sanh."
Đức Phật ra đời vàthành
đạo không gì hơn là vì lòng thương tưởng đến chúng sanh đang khổ đau do
ba độc tham, sân, si hoành hành. Do lòng tham muốn thỏa mãn nhu cầu vật
chất, con người phải chịu nhiều thảm họa khổ đau. Muốn chấm dứt đau
khổ, con người phải sống đúng theo chánh pháp, tức sống theo qui luật
tự nhiên hay luật nhân duyên sanh khởi. Theo qui luật này, con người,
loài vật, cỏ cây cùng tồn tại trong mối liên hệ hổ tương và tùy thuộc
lẫn nhau. Thiên nhiên cung cấp môi trường sống cho loài người và động
vật. Ngược lại loài người phải có ý thức bảo vệ thiên nhiên để giữ môi
trường trong sạch và cân bằng sinh thái.
Cách đây trên 2.500
năm, thấm nhuần tiến trình nhân duyên sanh diệt, người Phật tử đã ý
thức được nhu cầu cần thiết trong việc gìn giữ và bảo vệ thiên nhiên.
Đấng đạo sư của tăng đoàn Phật giáo là bậc được sanh ra và trưởng thành
trong cung vàng điện ngọc, nhưng ngài đã từ bỏ vật chất giàu sang và
tiện nghi tạm bợ nơi hoàng cung để tìm kiếm một cuộc sống cao thượng có
ý nghĩa hơn. Trên con đường tìm chân lý, Ngài sống và tu tập trong
những khu rừng. Cuối cùng ngài chọn cây Bồ-đề làm nơi cư trú để phát
triển tâm linh và chính nơi đây ngài đã chứng đạt đạo quả vô thượng
chánh đẳng, chánh giác. Sau khi chứng ngộ, Đức phật cùng chư đệ tử vẫn
thích sống nơi núi non rừng rậm, hang động, và cư trú dưới những cội
cây. Ngài khuyên chư đệ tử không nên đốn phá cây cối, cho dù là chặt
cành hay bẻ lá. Điều này được chứng minh rất rõ trong một đoạn kinh như
sau: "Cây xanh cho chúng ta bóng mát trong lành, giúp chúng ta có nơi
ngủ nghỉ qua đêm hay ngồi thiền định. Chặt cành hay bẻ lá của cây đều
là hành vi phi đạo đức." Đức Phật còn chế giới không được ném bỏ rác
rưởi hay khạc nhổ trên nước, vì sẽ làm ô nhiễm môi trường. Điểm nổi bật
này được dạy chu đáo trong Hai Mươi Bốn Oai Nghi và được nói rõ trong
Oai Nghi Thứ 9 của một vị Sa-di theo truyền thống Đại thừa của Trung
Quốc và Việt Nam. Điểm nổi bật và vô cùng quan trọng nữa nhằm nói lên
tính nhân đạo của Đức Phật là vào mùa mưa, Ngài dạy tăng đoàn tìm chỗ
an cư thích hợp để tránh việc đi ra đường dẫm đạp lên cỏ non và giết
hại côn trùng. Điều này, chẳng những chứng tỏ thái độ tôn trọng sự sống
muôn loài vạn vật của Đức Phật mà còn biểu hiện lòng từ mẫn vô biên của
Ngài đối với tất cả chúng hữu tình!!!
Thực hiện lời Phật dạy,
người Phật tử chúng ta nên bắt tay vào việc trồng cây xanh tạo thêm
bóng mát đễ kích thích xã hội làm sạch môi trường. Mỗi người một tay,
mỗi người một cây, mỗi chùa một khuôn viên xanh nhỏ thì lo gì không có
những vườn cây xanh tươi mát cho thế hệ ngày mai!
***
Phỏng
viết theo tài liệu "Môi Trường và Phật giáo" trong Bộ Bách Khoa Tự Điển
về Sinh Thái, Môi Trường và Ô Nhiễm Môi Trường, tập 3, do M. C.
Chitakara chủ bút, nhà xuất bản Aph Publishing Corporation, năm 1998.
Nguồn: http://phatgiaovnn.com (Phật
Giáo Việt Nam Net)